Op deze 18de zondag door het jaar gaan we dieper in op het overbekende verhaal van de broodvermenigvuldiging, het enige mirakel dat in de 4 evangeliën voorkomt en dat 6 maal verteld wordt. Het is een uitgelezen moment om de letterlijke en de figuurlijke/symbolische lezing te belichten en om te komen tot een meervoudige lezing met een veelvoud aan zingeving.

In de eerste lezing horen we meer over wonderbaarlijke spijziging in het Oude Testament: het is een verwijzing naar een eeuwig verbond met JHWH Jireh (Hij zal voorzien). We denken onvermijdelijk aan wat Mozes (Ex. 16), Elia (1 K 17, 13-16) en Elisa (2 K 4, 42-44) deden op dat vlak met Gods genadevolle hulp.

In het evangelie ontpopt Jezus Zich als de superieure opvolger van Mozes, Elia en Elisa, precies zoals voorspeld in Dt. 18, 18. Wat zijn de feiten en cijfers? Vijf broden (lees: kleine, platte, ronde koeken), twee vissen (die tussen 2 koeken gelegd werden zoals wat wij een sandwich zouden noemen). Kortom, het lunchpakket van één jongen (in het Johannes-evangelie worden ze trouwens aangebracht door één jongen: Joh. 6, 9). Eén lunchpakket voor 5000 mannen (dus misschien 10.000 à 15.000 mensen, als we de vrouwen en kinderen meerekenen): “maar wat betekent dat voor zo'n aantal?”, vroeg Andreas zich terecht af. Filippus vraagt zich meteen af, op een heel eigentijdse manier, hoeveel dat moet kosten.

Laat ons eerst bekijken wat een figuurlijke/symbolische lezing ons bijbrengt. De vijf broden zouden verwijzen naar de 5 boeken van Mozes (Gn, Ex, Lv, Nu, Dt); de twee vissen naar de 2 huizen van Israël (Efraïm & Juda of Manasse); de twaalf korven van “overgebleven brokken” naar de 12 apostelen of de 12 stammen van Israël (Jezus dekt alle behoeften voor iedereen die in Hem gelooft, nu en in de toekomst). Als we 5.000 mannen delen door 5 broden, dan krijgen we 1 brood voor 1.000 mannen: misschien omdat God Zijn eeuwig verbond gestand doet “tot in het duizendste geslacht” (Dt 7, 9). Het brood kan inderdaad symbolisch opgevat worden als spiritueel voedsel, zoals ook bleek uit de beproevingen van Jezus in de woestijn door de duivel: “de mens leeft niet van brood alleen, maar van alles wat uit de mond van Jahwe komt” (Dt 8, 3). In dat verband is het interessant om te noteren dat er geen sprake meer is van de 2 vissen op het einde van het wonderverhaal.

Wanneer we in het Onze Vader “geef ons heden ons dagelijks brood” bidden, hopen we waarschijnlijk ook op meer dan brood alleen. Vermits de wonderbare spijziging het enige mirakel is waarbij de leerlingen zo actief betrokken zijn (aanbrengen van de 5 broden en de 2 vissen én het uitdelen van het voedsel), moeten we concluderen dat ook wij, als leerlingen van Jezus in de 21ste eeuw, geroepen worden om het min of meer spirituele brood bij de mensen te brengen zodat alle mensen “verzadigd” zijn en dus niet op hun honger blijven zitten. Jezus houdt duidelijk niet van egocentrisme: zelfs wanneer Hij eigenlijk liever “alleen” zou zijn (wellicht in het rouwproces na het verlies van Johannes de Doper), voelt Hij “diep medelijden” met “de grote menigte”. Bovendien houdt Hij niet van de economie van het geld (“voor tweehonderd denariën brood” = 200 x 50 Euro = voor 10.000 Euro brood), maar verkiest Hij de economie van het delen (van het broederlijk delen). Wil Jezus met dit wonderverhaal een lesje geven aan de leerlingen (en onrechtstreeks aan ons) hoe zij en wij de hongerigen moeten spijzen op alle gebied? Het verhaal zegt overigens niets over de reactie van het volk: misschien mogen ook wij geen dankbaarheid verwachten vanwege de mensen die we dienen… Sluitstuk voor de symbolische lezing: de broodvermenigvuldiging is een voorafspiegeling van het Laatste Avondmaal.

Wat zou een letterlijke lezing kunnen betekenen? Dit wonderverhaal dat we vroeger de broodvermenigvuldiging noemden is “echt gebeurd” en bevat “accurate informatie” (5 broden, 2 vissen, 5000 mannen, 12 korven overschot). In de woorden van Prof. Hans Ausloos & Bénédicte Lemmelijn (Acco, 2005) is deze benadering een kenmerk van “bijbels fundamentalisme”. Beide professoren geven als voorbeelden: “Eva is letterlijk uit de rib van Adam geschapen, Elia is letterlijk ten hemel opgenomen en de ark van Noach heeft echt bestaan”. Hun boek gaat voornamelijk over het Oude Testament, maar het Nieuwe Testament staat zo mogelijk nog voller en boller van mirakels. Als we beide professoren parafraseren, dan wordt een letterlijke lezing van het Nieuwe Testament: Jezus heeft letterlijk 23 genezingswonderen gedaan, Jezus heeft letterlijk 9 natuurwonderen gedaan en Jezus heeft letterlijk 3 opwekkingen uit de dood gedaan. Iedereen mag de grootste twijfels hebben over al deze mirakels, maar we mogen nooit vergeten dat de Verrijzenis het allergrootste mirakel is: “wanneer Christus niet is verrezen, is onze prediking zonder inhoud en uw geloof eveneens” (1 Kor. 15, 14). Christenen hebben een verrijzenisgeloof en zonder verrijzenis hebben ze de facto geen geloof meer. De verrijzenisgedachte onderscheidt ons van het Oude Testament, waar er weinig sprake is van verrijzenis (Dan. 12, 2; Js 26, 19; Ps 49, 15; Ps 71, 20; Ez 37; Job 19, 25-27; Hos. 6, 2). Ten tijde van Jezus ontkenden de Sadduceeën de opstanding nog steeds.

Terug naar onze broodvermenigvuldiging: een letterlijke lezing impliceert dat Jezus “de ogen ten hemel sloeg” (Mt 14, 19) om aan God te vragen dit voedsel effectief te vermenigvuldigen. Opzien naar de hemel was eigenlijk ongebruikelijk in het Jodendom. Toegegeven: het woord “vermenigvuldigen” staat nergens, maar zo zien we dat mirakel in iedere verfilming. Mogen wij er niet van uitgaan dat “voor God alles mogelijk is” (Mt 19, 26)? De evangeliën staan bol van de wonderverhalen en dan voegt de evangelist Johannes nog toe op het einde van zijn evangelie: “Er zijn nog vele andere dingen die Jezus gedaan heeft. Maar als ze een voor een beschreven werden, dan zou naar mijn mening zelfs de hele wereld te klein zijn voor de boeken die men dan zou moeten schrijven”.

Misschien zegt Jezus ook tot ons “Kleingelovige, waarom heb je getwijfeld?” (Mt 14, 31). Het is raadzaam om alle Bijbelinterpretaties mee te nemen en zo te komen tot een volwassen, volwaardige zingeving.

Bernard

Geen feed gevonden